Lokale veteranendagen en (jonge) veteranen

In veel gemeenten wordt met grote betrokkenheid gewerkt aan de organisatie van een lokale veteranendag. Vaak door een kleine, vaste groep vrijwilligers, in samenwerking met de gemeente. De intentie is vrijwel overal hetzelfde: veteranen bedanken, erkenning tonen en ontmoeting mogelijk maken.

Tegelijkertijd zien we in steeds meer gemeenten dat de opkomst terugloopt. Met name (jongere) veteranen blijven weg. Dat roept vragen op bij organisatoren: doen we iets verkeerd? Is de behoefte veranderd? Of bereiken we simpelweg niet meer de juiste mensen?

Binnen Veteranen Kennemerland herkennen we deze vragen. Niet alleen vanuit onze eigen ervaringen, maar ook vanuit gesprekken met andere organisaties en gemeenten in de regio Kennemerland.

Het Veteraneninstituut heeft in de afgelopen jaren meerdere publicaties uitgebracht over lokale veteranendagen en het bereiken van jonge veteranen. Die inzichten sluiten opvallend goed aan bij wat veel organisaties lokaal ervaren.

Een paar belangrijke conclusies:

• jongere veteranen voelen zich niet automatisch aangesproken door bestaande formats
• ceremonieel en protocol worden niet altijd als waarderend ervaren
• één formele uitnodiging is zelden voldoende om mensen te bereiken
• ontmoeting en inhoud worden vaker genoemd dan “programma” of “ritueel”

Belangrijk is ook wat het onderzoek níet laat zien: het is geen gebrek aan betrokkenheid of trots. Het is vaak een mismatch tussen aanbod en beleving.

Zonder waardeoordeel, maar vanuit herkenning, zien we een aantal patronen terugkeren:

1. De dag wil te veel tegelijk zijn

Herdenken, vieren, voorlichting, publieksevenement, reünie – alles in één programma. Dat maakt het voor veteranen onduidelijk waar de dag nu écht over gaat.

2. De veteraan is gast, geen uitgangspunt

Programma’s worden vaak logisch en netjes georganiseerd, maar niet altijd vanuit de vraag: waar komt een veteraan voor?

3. Communicatie is te eenmalig en te formeel

Eén brief vanuit de gemeente, vaak met een ambtelijke of militaire toon, bereikt maar een deel van de doelgroep. Zeker jongere veteranen lezen die brief soms pas als het moment al voorbij is.

4. Vertrek wordt gezien als afhaken

Wanneer veteranen na een herdenking of ontvangst huiswaarts keren, wordt dat soms ervaren als teleurstelling. Terwijl dit vaak juist een logisch en afgerond moment voor hen is.

Uit zowel onderzoek als praktijkervaring komen een aantal duidelijke succesfactoren naar voren:

✔ Ontmoeting boven protocol

Veteranen komen vooral voor elkaar. Bouw daarom bewust ruimte in voor gesprek en ontmoeting, zonder vaste zitplaatsen of lange toespraken.

✔ Inhoud die raakt

Een persoonlijke spreker, een verhaal uit een uitzending of een muzikale bijdrage kan meer impact hebben dan meerdere formele momenten.

✔ Vrijblijvendheid

Maak expliciet dat deelname aan onderdelen niet verplicht is. Dit verlaagt de drempel om überhaupt te komen.

✔ Betrek veteranen bij de voorbereiding

Niet alleen als deelnemer, maar als meedenker. Dit vergroot herkenning en draagvlak.

✔ Communiceer vaker, menselijker en via meerdere kanalen

Herhaling, persoonlijke toon en inzet van netwerken werken beter dan één officiële aankondiging.

Steeds vaker komt ook de vraag op tafel of een regionale veteranendag een oplossing kan zijn voor teruglopende lokale opkomsten. In gesprekken met onder andere de Gemeente Bloemendaal en de Gemeente Velsen is dit onderwerp nadrukkelijk aan de orde gekomen.

Een regionale aanpak kan kansen bieden:

• grotere en diversere groepen veteranen
• meer variatie in programma
• gedeelde organisatie en kosten

Maar ook hier geldt: groter is niet automatisch beter. Het Veteraneninstituut waarschuwt terecht dat schaalvergroting niet ten koste mag gaan van persoonlijke aandacht en herkenbaarheid.

In de praktijk kan een combinatie van lokaal én regionaal kansrijk zijn:

• lokaal: laagdrempelige ontmoeting en herkenning
• regionaal: aanvullend moment met andere dynamiek

Veteranen Kennemerland ziet zichzelf nadrukkelijk niet als partij die “de oplossing” heeft. Onze rol is faciliterend en verbindend: ervaringen ophalen bij veteranen, inzichten delen met organisaties en gemeenten, meedenken over nieuwe vormen van ontmoeting en ruimte creëren om te experimenteren en te leren.

De gesprekken die nu lopen over de invulling van onder andere de Veteranendag Bloemendaal passen binnen die bredere verkenning.

Wat in vrijwel alle gesprekken terugkomt, is dit: vasthouden aan bestaande formats omdat ze altijd zo zijn gedaan, biedt geen garantie voor betrokkenheid in de toekomst.

Dat vraagt geen radicale breuk, maar wel: durven evalueren, luisteren naar veteranen zelf, en ruimte maken voor andere vormen.

Door kennis te delen en ervaringen uit te wisselen, kunnen organisaties elkaar versterken. Niet door elkaar de maat te nemen, maar door samen te zoeken naar wat werkt.

 Lees ook

Voor wie is een veteranendag eigenlijk?
Een reflectief artikel gericht op veteranen zelf, over erkenning, ontmoeting en waarom sommige vormen niet meer aansluiten.