Lichtjesavond, een stille traditie van herinneren en vrijheid

Op kerstavond, 24 december, gebeurt er op meerdere plekken in Nederland iets dat je moeilijk kunt uitleggen totdat je het zelf hebt gezien. Zodra de schemer valt, verschijnen er vrijwilligers met fakkeltjes, aanstekers en dozen vol kaarsen. Eén voor één worden lichtjes geplaatst bij graven van geallieerde militairen – vaak Canadese en Britse – en soms ook bij Nederlandse oorlogsslachtoffers. Geen groots podium, geen spektakel. Alleen rijen stenen, koude lucht en een warm, trillerig licht dat zegt: we zijn je niet vergeten. Deze avond staat bekend als Lichtjesavond.

De traditie van Lichtjesavond vindt haar oorsprong bij de Canadese en Britse erevelden in Nederland. Met name de Canadese Oorlogsbegraafplaats in Holten en het Nationaal Ereveld in Groesbeek zijn inmiddels bekend om hun indrukwekkende lichtjesavonden, waarbij bij duizenden graven een kaars wordt geplaatst. Ook op andere plaatsen, zoals Bergen op Zoom en diverse kleinere erevelden, is dit gebruik overgenomen.

De kern van de traditie is eenvoudig: op kerstavond – een moment dat veel mensen associëren met thuis, warmte, samenzijn en vrede – geef je diezelfde warmte symbolisch terug aan de mannen (en vrouwen) die onze vrijheid mede mogelijk maakten, maar zelf nooit meer thuiskwamen. Wat al deze initiatieven gemeen hebben, is de eenvoud. Vrijwilligers plaatsen één lichtje per graf. Niet meer, niet minder. Het gaat niet om het spektakel, maar om het gebaar: wij zijn jullie niet vergeten.

Hoewel Lichtjesavond op meerdere plekken in Nederland inmiddels een vaste plek heeft gekregen, bestond er in Kennemerland tot nu toe geen dergelijk moment. Dat is opmerkelijk, zeker in een regio met een rijke en vaak pijnlijke oorlogsgeschiedenis.

Juist hier, waar vrijheid niet vanzelfsprekend was en waar mensen onder moeilijke omstandigheden keuzes moesten maken, voelde het gemis van zo’n moment steeds duidelijker.

De Eerebegraafplaats in Overveen is een bijzondere plek. Hier liggen mannen en vrouwen begraven die tijdens de Tweede Wereldoorlog in verzet kwamen tegen onderdrukking en onvrijheid. Sommigen noemen hen verzetsmensen, anderen verzetsstrijders. Welke term men ook gebruikt, de kern blijft hetzelfde: het waren mensen die bewust kozen om niet weg te kijken.

Zij stonden op toen dat gevaarlijk was. Zij betaalden daarvoor de hoogste prijs. Zonder uniform, zonder rang, maar met overtuiging, moed en verantwoordelijkheidsgevoel. De vrijheid die wij vandaag kennen, is mede aan hen te danken.

In 2025 wordt in heel Nederland 80 jaar vrijheid herdacht. Een jaar waarin niet alleen wordt teruggekeken, maar ook wordt stilgestaan bij de betekenis van vrijheid vandaag.

Vanuit die gedachte heeft Veteranen Kennemerland, in samenwerking met stichting Oorlogshistorie Bloemendaal, het initiatief genomen om op 24 december een stille Lichtjesavond te organiseren op de Eerebegraafplaats te Overveen, als waardige afsluiting van het herdenkingsjaar 80 jaar vrijheid.

Bij alle 372 grafstenen zal een lichtje worden geplaatst. Niet als evenement, niet als publiek moment, maar als een ingetogen gebaar van respect en dankbaarheid. Een avond van stilte, licht en herinnering.

Hoewel de mensen die hier begraven liggen geen militairen waren in de klassieke zin, voelen veel veteranen zich nauw met hen verbonden. Niet omdat hun rollen gelijk waren, maar omdat hun waarden dat wel waren: verantwoordelijkheid nemen, opstaan wanneer vrijheid onder druk staat, en handelen wanneer zwijgen geen optie meer is.

Tijdens deze Lichtjesavond staan veteranen niet vóór de verzetsstrijders, maar tussen hen. Als hoeders van herinnering. Als mensen die begrijpen wat het betekent om keuzes te maken onder moeilijke omstandigheden.

Lichtjesavond kent geen programma. Geen toespraken. Geen muziek. Alleen het zachte licht van kaarsen in het donker en de namen op de stenen. Soms zegt stilte meer dan woorden ooit kunnen doen.

Met deze Lichtjesavond willen Veteranen Kennemerland en Stichting Oorlogshistorie Bloemendaal bijdragen aan het levend houden van de herinnering, juist op een moment dat uitnodigt tot bezinning. Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid. Dat was het toen niet. En dat is het nu niet.

Voor de stille Lichtjesavond op 24 december op de Eerebegraafplaats te Overveen, ter afsluiting van het herdenkingsjaar 80 jaar vrijheid, is Veteranen Kennemerland op zoek naar een beperkt aantal vrijwilligers.

De vrijwilligers ondersteunen bij:

• het plaatsen van lichtjes bij de grafstenen,
• het bewaken van rust en waardigheid tijdens de avond,
• en de nazorg na afloop.

Wij zoeken mensen die:

• respectvol en ingetogen willen bijdragen,
• begrijpen dat dit geen evenement is, maar een moment van herdenken,
• bij voorkeur affiniteit hebben met herdenken, veteranen of geschiedenis.

Vanwege de aard van de locatie en het moment werken wij met een klein en gericht team. Aanmelden betekent niet automatisch deelname; we nemen persoonlijk contact op om af te stemmen.